10 bệnh hô hấp ở trẻ em thường gặp cha mẹ cần cảnh giác

Bệnh hô hấp ở trẻ em là gì?

Bệnh hô hấp ở trẻ em là nhóm bệnh lý xảy ra tại đường dẫn khí và nhu mô phổi, bao gồm cả đường hô hấp trên từ mũi họng đến thanh quản và đường hô hấp dưới từ khí quản, phế quản đến các phế nang. Do đường thở của trẻ nhỏ có kích thước hẹp và sức đề kháng chưa phát triển toàn diện, các đợt nhiễm trùng đường thở thường tái diễn nhiều lần trong những năm đầu đời. Phần lớn các trường hợp khởi phát do virus gây ra như virus hợp bào hô hấp, virus cúm, á cúm, Adenovirus hay Rhinovirus, một số trường hợp thứ phát do vi khuẩn như phế cầu khuẩn hoặc Haemophilus influenzae. Mặc dù nhiều bệnh có thể tự hồi phục nếu được chăm sóc đúng cách, nhiễm trùng hô hấp ở trẻ cũng có nguy cơ tiến triển thành suy hô hấp cấp tính nếu không được theo dõi chặt chẽ.

Các bệnh lý đường hô hấp trên thường gặp ở trẻ nhỏ

Đường hô hấp trên bao gồm mũi, xoang, họng và tai giữa, là cửa ngõ đầu tiên tiếp xúc trực tiếp với các tác nhân vi sinh vật từ môi trường. Cảm lạnh thông thường và viêm mũi họng cấp là hai tình trạng phổ biến nhất, chủ yếu do các chủng virus như Rhinovirus hoặc Adenovirus gây ra, khiến trẻ chảy nước mũi, nghẹt mũi, hắt hơi và sốt nhẹ.

Bên cạnh đó, do vòi tai của trẻ nhỏ có cấu trúc ngắn và nằm ngang hơn so với người lớn, dịch tiết ứ đọng từ mũi họng rất dễ lan vào tai gây nên viêm tai giữa cấp. Nếu tình trạng viêm mũi kéo dài không được kiểm soát tốt, vi khuẩn có thể tấn công các hốc xoang dẫn đến viêm xoang cấp tính. Trẻ thường có biểu hiện đau nhức vùng mặt, chảy dịch mũi đặc màu vàng xanh kéo dài trên mười ngày. Việc chăm sóc đường thở trên tập trung chủ yếu vào việc rửa mũi bằng nước muối sinh lý, cung cấp đủ nước và theo dõi sát diễn biến thân nhiệt của trẻ.

Viêm thanh khí phế quản cấp và viêm amidan ở trẻ

Viêm thanh khí phế quản cấp, thường được gọi là Croup, là hội chứng nhiễm trùng cấp tính đường thở trên do virus, hay gặp ở trẻ từ 6 tháng đến 3 tuổi. Bệnh đặc trưng bởi tiếng ho ông ổng như tiếng chó sủa, giọng khàn đặc và tiếng thở rít thanh quản nghe rõ nhất khi trẻ hít vào hoặc khi quấy khóc. Tình trạng này có thể khiến đường thở phù nề nhanh chóng gây khó thở thanh quản.

Song song đó, viêm amidan cũng là bệnh lý rất hay gặp ở lứa tuổi mầm non và học đường. Amidan là hai khối mô lympho ở hai bên thành họng đóng vai trò bảo vệ, nhưng khi bị vi khuẩn hoặc virus tấn công mạnh, amidan sẽ sưng đỏ, xuất hiện mủ trắng và gây đau rát họng dữ dội. Trẻ bị viêm amidan thường sốt cao, nuốt đau, chảy nước dãi nhiều và lười ăn. Phụ huynh cần cho trẻ ăn thức ăn mềm, lỏng, nguội và súc miệng sạch sẽ sau mỗi bữa ăn.

Viêm phế quản, viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ em

Khi tác nhân gây bệnh xâm nhập sâu hơn xuống cây phế quản và nhu mô phổi, trẻ sẽ đối mặt với các bệnh lý đường hô hấp dưới có mức độ nguy hiểm cao hơn. Viêm phế quản xảy ra khi lớp niêm mạc ống phế quản bị viêm nhiễm, biểu hiện ban đầu bằng ho khan, sau đó chuyển sang ho có đờm, thở khò khè và mệt mỏi.

Đặc biệt ở trẻ dưới 2 tuổi, viêm tiểu phế quản là bệnh lý rất phổ biến do virus hợp bào hô hấp RSV gây ra. Căn bệnh này làm tắc nghẽn các tiểu phế quản nhỏ nhất trong phổi bởi dịch nhầy và tế bào hoại tử, khiến trẻ thở nhanh nông, co kéo cơ liên sườn và thở rít từng cơn. Nặng nề hơn cả là viêm phổi, khi phế nang chứa đầy dịch viêm và mủ. Viêm phổi là nguyên nhân hàng đầu gây biến chứng suy hô hấp và tử vong ở trẻ nhỏ nếu không được can thiệp kịp thời bằng các biện pháp hỗ trợ hô hấp và kháng sinh phù hợp.

Hen phế quản mạn tính và các yếu tố kích phát cơn co thắt

Hen phế quản là bệnh lý viêm mạn tính của đường thở, có tính chất tái phát từng đợt khi trẻ tiếp xúc với các yếu tố kích ứng như khói thuốc lá, lông động vật, mạt bụi nhà hoặc khi thời tiết chuyển mùa. Trong cơn hen, cơ trơn phế quản co thắt dữ dội, niêm mạc đường thở phù nề và tăng tiết dịch nhầy, gây ra cơn khó thở thì thở ra kèm theo tiếng rít rền vang.

Chăm sóc trẻ mắc hen phế quản đòi hỏi sự kiên trì từ phía gia đình. Cha mẹ cần ghi nhớ rõ các yếu tố kích hoạt cơn hen để chủ động phòng tránh, giữ phòng ngủ thông thoáng và tuyệt đối không hút thuốc lá trong nhà. Việc kiểm soát hen phải tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ dùng thuốc dự phòng và thuốc cắt cơn dạng hít do bác sĩ chuyên khoa hô hấp nhi kê đơn, không được tự ý ngừng thuốc ngay cả khi trẻ không còn triệu chứng ho hay khò khè.

Chăm sóc trẻ tại nhà và các biện pháp phòng ngừa nhiễm khuẩn hô hấp

Để giúp trẻ nhanh chóng hồi phục và phòng ngừa biến chứng nặng, chế độ chăm sóc tại nhà đóng vai trò vô cùng quan trọng. Cha mẹ cần cho trẻ uống nhiều nước ấm, nước trái cây hoặc tăng cữ bú đối với trẻ sơ sinh để làm loãng đờm nhớt và bù dịch khi trẻ sốt. Thức ăn cho trẻ nên được chế biến mềm, dễ tiêu, chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để tránh tình trạng nôn trớ do ho nhiều.

Môi trường sống của trẻ cần được giữ ấm vào mùa lạnh và thoáng mát vào mùa hè, hạn chế gió lùa trực tiếp và thường xuyên lau dọn đồ chơi, bề mặt tiếp xúc. Đồng thời, việc tiêm chủng đầy đủ các loại vắc xin như phế cầu, cúm mùa, ho gà, bạch hầu và sởi theo lịch tiêm chủng mở rộng là biện pháp bảo vệ chủ động, giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ mắc và giảm mức độ nghiêm trọng của các bệnh hô hấp truyền nhiễm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị y khoa. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm ho ức chế thần kinh trung ương hoặc thuốc giãn phế quản cho trẻ uống khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Mọi can thiệp bằng thuốc cần được cân nhắc dựa trên thể trạng, lứa tuổi và chẩn đoán lâm sàng của bác sĩ chuyên khoa nhi.

Tóm tắt

Hệ thống đường thở của trẻ nhỏ rất nhạy cảm và dễ tổn thương trước các tác nhân gây bệnh từ môi trường sống. Việc nhận biết sớm biểu hiện bất thường, duy trì môi trường sống trong lành và chủ động tiêm phòng đầy đủ là nền tảng bảo vệ sức khỏe cho con. Khi thấy trẻ có bất kỳ dấu hiệu mệt mỏi, khó thở hoặc sốt cao không hạ, cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện thăm khám kịp thời để được bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán và điều trị chính xác.